Previous Next

Μὴ ἐπὶ παντὶ λυποῦ. Να μη λυπάσαι για το καθετί. – Δελφικόν Παράγγελμα

Εὐφημίαν ἄσκει. Να ασκείς την ιερή σιωπή. – Δελφικόν Παράγγελμα

Ἄρρητα μὴ λέγε. Τα άρρητα να μην τα λές. – Δελφικόν Παράγγελμα

Ὑφορῶ μηδένα. Να μην υποβλέπεις κανέναν. – Δελφικόν Παράγγελμα

Ἅπας μοι Πύργος Ἑλλήνων, Πατρίς. Κάθε περιφρουρούμενη κατοίκησις Ελλήνων είναι Πατρίδα μου! – Ηρακλῆς

Ὕβριν μίσει. Να μισείς την ύβρι. – Δελφικόν Παράγγελμα

Ἐχθρῶν ἄδωρα δῶρα, καί οὐκ ὀνήσιμα. Τα δώρα των εχθρών είναι άδωρα και καθόλου ωφέλιμα. - Αρχαία Παροιμία

Ὕβριν ἀμύνου. Να αμύνεσαι απέναντι στην ύβρι. – Δελφικόν Παράγγελμα

Φιλόσοφος γίνου. Γίνε φιλόσοφος. – Δελφικόν Παράγγελμα

Λίθοις τὸν Ἥλιον βάλλει. Πετροβολάει τον Ήλιο (ματαιοπονεί και ταυτόχρονα ασεβεί)! - Αρχαία Παροιμία

Καιρὸς ψυχὴ πράγματος. Ο καιρός είναι η ψυχή κάθε πράγματος! - Αρχαία Παροιμία

Ἠὼς ρσα τ νυκτς ργα, γελ! Της νύχτας τα καμώματα, τα βλέπει η μέρα και γελά! - Αρχαία Παροιμία

Κέρδος αἰσχρὸν βαρὺ κειμήλιον. Το αισχρό κέρδος είναι βαρύ κειμήλιο. -Αρχαία Παροιμία

Πόλλ' οἶδ' ἀλώπηξ, ἀλλ' ἐχῖνος ἓν μέγα. Πολλά ξέρει η αλεπού, αλλά ο σκαντζόχοιρος ένα και μεγάλο. - Αρχαία Παροιμία

Αὔη ψυχὴ σοφωτάτη καὶ ἀρίστη. Η άϋγρη ψυχή είναι σοφώτατη και άριστη! -Ηράκλειτος

Πολλοί τοι ναρθηκοφόροι, παῦροι δὲ Βάκχοι. Πολλοί βεβαίως είναι οι ναρθηκοφόροι, αλλά λίγοι οι Βάκχοι! - Αρχαία Παροιμία

Ἀνάγκᾳ οὐδὲ Θεοὶ μάχονται. Την ανάγκη δεν την αντιμάχονται ούτε οι Θεοί. -Αρχαία Παροιμία

Σίτον εἰς ἀμίδα μὴ ἐμβάλλειν. Μην τοποθετείς τον σίτο στο ουροδοχείο (μην δίνεις την γνώση σε ασεβείς ανθρώπους). - Αρχαία Παροιμία

Ἡδονῆς κρατεῖν. Να συγκρατείσαι απέναντι στην ηδονή. – Δελφικόν Παράγγελμα

Τοῖς μὲν οὐρανίοις περισσὰ θύειν, ἄρτια δὲ τοῖς χθονίοις. - Πυθαγόρειον Άκουσμα

Ἑστίαν τίμα. Να τιμάς την Εστία. – Δελφικόν Παράγγελμα

Κακίαν μίσει. Να μισείς την κακία. – Δελφικόν Παράγγελμα

Τύχηι μὴ πίστευε. Να μην εμπιστεύεσαι την τύχη. – Δελφικόν Παράγγελμα

Ἀετὸς μυίας οὐ θηρεύει. Ο αετός δεν κυνηγάει μύγες! - Αρχαία Παροιμία

Θεοῦ διδόντος, οὐδὲν ἰσχύει φθόνος καὶ μὴ διδόντος, οὐδὲν ἰσχύει κόπος! Σ’ αυτά που δίνει ο Θεός, δεν κατισχύει φθόνος, και σ’ όσα δεν δίνει Αυτός, ανώφελος ο κόπος! - Αρχαία Παροιμία

Ἀτυχοῦντι συνάχθου. Να συμπάσχεις με αυτόν που ατύχησε. – Δελφικόν Παράγγελμα

Μ λγειν νευ φωτς. - Πυθαγόρειον Άκουσμα

Mῦς εἰς τρώγλην οὐ χωρῶν, κολοκύνταν ἔφερεν! Ένας ποντικός που ίσα που χωρούσε στην τρώγλη του, έφερε μέσα ολόκληρη κολοκύθα! - Αρχαία Παροιμία

Ἡ Ἀρετὴ φύσει, μαθήσει, κτήσει, χρήσει. Η Αρετή είναι θέμα: 1) φύσεως, 2) μαθήσεως, 3) κτήσεως, 4) χρήσεως. -Απολλώνιος ο Τυανεύς

Πρ μαχαρᾳ μ σκλευε. - Πυθαγόρειον Άκουσμα

Γλσσης πρ τν λλων κρτει, Θεος πμενος. - Πυθαγόρειον Άκουσμα

Μὴ παντὶ ἐμβάλλειν δεξιάν. - Πυθαγόρειον Άκουσμα

Πράττε ἀμετανοήτως. Να πράττεις χωρίς να μετανοείς. – Δελφικόν Παράγγελμα

Καρδαν μ τργε. - Πυθαγόρειον Άκουσμα

Σπάρταν ἔλαχες, ταύταν κόσμα. Η Σπάρτη σου έλαχε, αυτήν να κοσμείς! - Αρχαία Παροιμία

Ἑαυτὸν οὐ τρέφων, κύνας τρέφεις. Αν δεν τρέφεις τον Εαυτό σου (την ψυχή σου), είναι σαν να τρέφεις σκυλιά! - Αρχαία Παροιμία

Εἶ. Να είσαι. – Δελφικόν Παράγγελμα

Φορτον μ συγκαθαιρεν, συνανατιθναι δ˙ ο γρ δε ατιον γνεσθαι το μ πονεν. - Πυθαγόρειον Άκουσμα

Σεαυτὸν αἰδοῦ. Να έχεις αυτοσεβασμό. – Δελφικόν Παράγγελμα

Εἰ γὰρ σμικρὸν ἐπὶ σμικρῶι καταθεῖο καὶ θαμὰ τοῦτο ἔρδοις, μέγα γένοιτο. Αν καταθέτεις μικρά – μικρά ποσά και το κάνεις αυτό συχνά, θα γίνει κάτι μεγάλο! – Ησίοδος

Ἐχθροὺς ἀμύνου. Να αμύνεσαι απέναντι στους εχθρούς. – Δελφικόν Παράγγελμα

Ἱερὸν μὲν γὰρ ἁγιώτατον ὁ κόσμός ἐστι καὶ θεοπρεπέστατον εἰς δὲ τοῦτον ὁ ἄνθρωπος εἰσάγεται διὰ τῆς γενέσεως. Ο ίδιος ο κόσμος είναι ο αγιώτατος και θεοπρεπέστατος ναός στον οποίον εισέρχεται ο άνθρωπος με την γέννησή του. - Πλούταρχος

Γῆρας προσδέχου. Να αποδέχεσαι το γήρας. – Δελφικόν Παράγγελμα

Ἀκούσας νόει. Εννόησε αφού ακούσεις πρώτα. – Δελφικόν Παράγγελμα

Ἄλλοι κάμον, ἄλλοι δ' ὤναντο. Άλλοι κοπίασαν κι άλλοι ωφελήθηκαν. - Αρχαία Παροιμία

Τς λεωφρους δος κκλνων δι τν τραπν βδιζε. - Πυθαγόρειον Άκουσμα

Πλούτει δικαίως. Να πλουτίζεις με δίκαιο τρόπο. – Δελφικόν Παράγγελμα

Ἀπορραγήσεται τεινόμενον τὸ καλώδιον. Μην το παρατραβάς το σκοινί γιατί θα σπάσει. - Αρχαία Παροιμία

Ἰχθὺς ἐκ τῆς κεφαλῆς ὄζειν ἄρχεται. Το ψάρι βρωμάει από το κεφάλι! - Αρχαία Παροιμία

Τῶι βίωι μάχου. Στον βίο σου να μάχεσαι. – Δελφικόν Παράγγελμα

Χρὴ εὖ μάλα πολλῶν ἵστορας φιλοσόφους ἄνδρας εἶναι. Πρέπει οι φιλόσοφοι να είναι καλοί γνώστες πολλών πραγμάτων! -Ηράκλειτος

Λύειν δ' οὐκ ἔστιν, ἀγνοοῦντα τὸν δεσμόν. Δεν μπορείς να λύσεις κάτι, αν αγνοείς τον τρόπο με τον οποίο είναι δεμένο. - Αρχαία Παροιμία

Φιλίαν ἀγάπα. Να αγαπάς την φιλία. – Δελφικόν Παράγγελμα

Ἐπὶ λεπτοῦ μίτου τὸ ζῇν ἤρτηται. Η ζωή κρέμεται από μια κλωστή. - Αρχαία Παροιμία

Φθόνει μηδενί. Να μην φθονείς κανέναν. – Δελφικόν Παράγγελμα

Μὴ λόγους ἀντ' ἀλφίτων. Μην απαντάς με λόγια όταν σου πετούν αλεύρι! -Αρχαία Παροιμία

Τελεύτα ἄλυπος. Να τελειώνεις την ζωή σου χωρίς λύπη. – Δελφικόν Παράγγελμα

Ἐὰν μὴ ἔλπηται, ἀνέλπιστον οὐκ ἐξευρήσει, ἀνεξερεύνητον ἐὸν καὶ ἄπορον. Αν δεν ελπίζεις, δε θα βρείς το ανέλπιστο, εφόσον αυτό θα παραμείνει ανεξερεύνητο και απροσπέλαστο! - Ηράκλειτος

Μανθάνειν ἐν μὲν τῶι Οὐρανῶι τὸ ὁρᾶν, ἐν δὲ τῆι Γῆι τὸ ἀναμιμνήσκεσθαι. Μαθαίνω στον Ουρανό σημαίνει βλέπω, μαθαίνω στη Γη σημαίνει ξαναθυμάμαι. - Πίνδαρος

Πλούτωι ἀπίστει. Να μην έχεις εμπιστοσύνη στον πλούτο. – Δελφικόν Παράγγελμα

Ἐδιζησάμην ἐμεωυτόν. Αναζήτησα τον εαυτό μου! - Ηράκλειτος

Ὁμοίοις χρῶ. Να συναναστρέφεσαι τους ομοίους σου. – Δελφικόν Παράγγελμα

Πονηρία μὲν γὰρ Ἀρετήν τε καὶ αὐτὴν οὔποτ’ ἂν γνοίη. Η Πονηρία δεν είναι ποτέ δυνατόν να γνωρίσει την Αρετή, αλλά ούτε και τον ίδιο τον εαυτό της. – Πλάτων

Ἡττῶι ὑπὲρ δικαίου. Να υποχωρείς υπέρ του Δικαίου. – Δελφικόν Παράγγελμα

Ἀλύπως βίου. Να ζεις χωρίς λύπη. – Δελφικόν Παράγγελμα

Τὴν ἅλμην κυκᾷς, πρὶν τοὺς ἰχθύας ἑλεῖν. Την άλμη ετοιμάζεις προτού πιάσεις τα ψάρια. - Αρχαία Παροιμία

Ὠὸν τίλλεις. Αυγό μαδάς (ματαιοπονείς – πιάσ’ το αυγό και κούρεφ’το)! - Αρχαία Παροιμία

Ζυγὸν μὴ ὑπερβαίνειν∙ τοῦτ' ἔστι μὴ πλεονεκτεῖν. - Πυθαγόρειον Άκουσμα

ψὲ θεῶν ἀλέουσι μύλοι, ἀλέουσι δὲ λεπτά! Αλέθουν αργά οι μύλοι των Θεών, αλέθουν όμως τέλεια! - Αρχαία Παροιμία

Ἐργάζου κτητά. Να εργάζεσαι για πράγματα άξια να αποκτηθούν. – Δελφικόν Παράγγελμα

εἰσιν ρκτοι; - Ῥέας χερες. - Πυθαγόρειον Άκουσμα

Ἢ λέγε τι σιγῆς κρεῖττον ἢ σιγὴν ἔχε. Ή λέγε κάτι καλύτερο από την σιγή ή, αλλιώς, σώπαινε! – Πυθαγόρας

Μελέτα τὸ πᾶν. Να μελετάς τα πάντα. – Δελφικόν Παράγγελμα

Ἀληθόμυθον χρὴ εἶναι, οὐ πολύλογον. Αληθινός στον λόγο σου πρέπει να είσαι κι όχι πολύλογος! - Δημόκριτος

Ἄκαιρος εὔνοια οὐδὲν ἔχθρας διαφέρει. Η άκαιρη εύνοια δεν διαφέρει από την έχθρα. - Αρχαία Παροιμία

Τυφλοῦται περὶ τὸ φιλούμενον φιλῶν. Αυτός που αγαπά τυφλώνεται σχετικά με το αντικείμενο της αγάπης του. - Αρχαία Παροιμία

Ἔριν μίσει. Να μισείς την Έριδα. – Δελφικόν Παράγγελμα

Ἁμαρτάνων μετανόει. Όταν σφάλλεις, να μετανοείς. – Δελφικόν Παράγγελμα

Ἕπου Θεῶι. Ακολούθα τον Θεό. Δελφικόν Παράγγελμα

Ἀπόντι μὴ μάχου. Μη μάχεσαι με απόντα. – Δελφικόν Παράγγελμα

Ἀγαθοὺς τίμα. Να τιμάς τους αγαθούς. – Δελφικόν Παράγγελμα

Στέργε μὲν τὰ παρόντα, ζήτει δὲ τὰ βελτίω. Να αποδέχεσαι τα παρόντα, αλλά και να επιζητάς τα καλύτερα. – Ισοκράτης

Νόμωι πείθου. Να πείθεσαι στον Νόμο. – Δελφικόν Παράγγελμα

Πρς λιον τετραμμνος μ ορει. - Πυθαγόρειον Άκουσμα

Γνῶθι Σαυτόν. Γνώρισε τον Εαυτό σου. – Δελφικόν Παράγγελμα

Εὐγένειαν ἄσκει. Να ασκείς την ευγένεια. – Δελφικόν Παράγγελμα

Ἀλλ' οὐ τὸ μέγα εὖ ἐστι, τὸ δὴ εὖ μέγα. Το μεγάλο δεν είναι Ευ, αλλά το Ευ είναι μεγάλο! - Αρχαία Παροιμία

Ὁμόνοιαν δίωκε. Να επιδιώκεις την ομόνοια. – Δελφικόν Παράγγελμα

Τότ' ᾄδονται κύκνοι, ὅταν κολοιοὶ σιωπήσωσιν. Τότε τραγουδούν οι κύκνοι, όταν σωπάσουν οι καλιακούδες. - Αρχαία Παροιμία

Γονεῖς αἰδοῦ. Να φροντίζεις τους γονείς σου. – Δελφικόν Παράγγελμα

Οὐδενὶ γὰρ αἱρετὸν τὸ οἰκεῖον κακόν. Kανένας βεβαίως δεν επιλέγει το οικείο κακό!- Πρόκλος

Φίλοις βοήθει. Να βοηθάς τους φίλους. – Δελφικόν Παράγγελμα

Πᾶς ἄνθρωπος τοσοῦτον ἄξιος, ὅσον ἄξια γιγνώσκει ἢ φρονεῖ. Κάθε άνθρωπος είναι τόσο άξιος όσο άξια πράγματα γνωρίζει ή εμφορείται από αυτά. - Πυθαγόρας

Σοφίαν ζήτει. Να αναζητάς την σοφία. Δελφικόν Παράγγελμα

Τὸν οἰόμενον νοῦν ἔχειν ὁ νουθετέων ματαιοπονεῖ. Ο αποπειρώμενος να νουθετήσει τον φανταζόμενον ότι έχει νούν ματαιοπονεί. - Δημόκριτος

Μακάριος ὁ διὰ τῶν Μυστηρίων διελθών, οὗτος γιγνώσκει τὴν ἀρχὴν καὶ τὸν σκοπόν τῆς ζωῆς. Μακάριος αυτός που μυήθηκε στα Μυστήρια, διότι αυτός γνωρίζει την αρχή και τον σκοπό της ζωής! – Πίνδαρος

Γλῶσσα βλάσφημος διανοίας κακῆς ἔλεγχος. Η βλάσφημη γλώσσα αποδεικνύει την κακή διάνοια. - Αρχαία Παροιμία

Πόνει μετὰ δικαίου. Να κοπιάζεις με δίκαιο τρόπο. – Δελφικόν Παράγγελμα

Νόσος φιλίας κολακεία. Η κολακεία είναι νόσος της φιλίας. - Αρχαία Παροιμία

Χαλεπὰ τὰ καλά. Τα καλά είναι δύσκολα. - Αρχαία Παροιμία

Ἄφθονοι Μουσῶν θύραι. Από τις θύρες των Μουσών δεν εισέρχεται ο Φθόνος. -Αρχαία Παροιμία

Ψέγε μηδένα. Να μην ψέγεις κανέναν. Δελφικόν Παράγγελμα

Φρόνησιν ἄσκει. Να ασκείς την φρόνηση. – Δελφικόν Παράγγελμα

Βουλεύου χρήσιμα. Να σκέφτεσαι χρήσιμα πράγματα. – Δελφικόν Παράγγελμα

Τν λν δε παρατθεσθαι, πρὸς ὑπόμνησιν τοῦ δικαίου. - Πυθαγόρειον Άκουσμα

Εὔχου δυνατά. Να εύχεσαι τα δυνατά. – Δελφικόν Παράγγελμα

Χρυσοῦ λαλοῦντος, πᾶς ἀπρακτείτω λόγος.  Όταν λαλεί ο χρυσός, κάθε λόγος πέφτει σε αδράνεια. - Αρχαία Παροιμία

Βίᾳ μηδὲν πράττειν. Να μην πράττεις τίποτα με την βία. – Δελφικόν Παράγγελμα

Λαβὼν ἀπόδος. Όταν λαμβάνεις, να αποδίδεις. – Δελφικόν Παράγγελμα

Δωριστὶ ζῆν κατὰ τὰ πάτρια. Να ζείτε με δωρικό τρόπο κατά τα πάτρια! – Πλάτων

Πᾶν γὰρ ἑρπετὸν πληγῆι νέμεται. Κάθε ζώο που έρπει στη γη, με πλήγματα εξουσιάζεται! - Ηράκλειτος

Σὺν Ἀθηνᾷ καὶ χεῖρας κίνει. Μαζί με την επίκληση της Αθηνάς, κούνα και τα χέρια σου (δραστηριοποιήσου – κάνε ό,τι περνά από το χέρι σου). - Αρχαία Παροιμία

ναξ, ο τ μαντεῖόν στι τ ν Δελφος, οτε λγει οτε κρπτει λλ σημανει. Ο άρχοντας στον οποίον ανήκει το Μαντείο των Δελφών, ούτε λέει, ούτε κρύβει, αλλά φανερώνει με σημεία! -Ηράκλειτος

Πᾶς πονηρὸς δι' ἄγνοιαν τῶν ὡς ἀληθῶς ἀγαθῶν ταύτην νοσεῖ τὴν νόσον καὶ ἄκων ἐστὶ τοιοῦτος.  Κάθε πονηρός από άγνοια των αληθινών αγαθών νοσεί αυτή την νόσο και χωρίς την θέλησή του είναι τέτοιος. - Πρόκλος

Οὐκ ἔστι μὴ σπείραντα θερίσαι κάρπιμα. Αν δεν έχεις σπείρει δεν είναι δυνατόν να θερίσεις καρπούς! – Αρχαίος Χρησμός

Χρόνου φείδου. Μη σπαταλάς τον χρόνο σου. – Δελφικόν Παράγγελμα

Εὐσέβειαν φυλάσσειν. Να διαφυλάσσεις την ευσέβεια. – Δελφικόν Παράγγελμα

Λέγε εἰδώς. Να λες πράγματα που γνωρίζεις. – Δελφικόν Παράγγελμα

Σὺ ἐν σεαυτῷ φάρμακα ἔχεις. Σύ ο ίδιος μέσα στον εαυτό σου έχεις τα φάρμακα. - Αρχαία Παροιμία

στιν α Μακρων Νσοι; - λιος κα Σελνη. - Πυθαγόρειον Άκουσμα

Ὁ τὰ ψυχῆς ἀγαθὰ αἱρεόμενος τὰ θειότερα αἱρέεται· ὁ δὲ τὰ σκήνεος τὰ ἀνθρωπήϊα. Εκείνος που προτιμά τα αγαθά της ψυχής, επιλέγει τα θεϊκότερα· ενώ εκείνος που προτιμά τα του σώματος επιλέγει τα ανθρώπινα. - Δημόκριτος

Σώματι μὲν ἡμᾶς γενέσει δι’ αἰσθήσεως κοινωνεῖν, διὰ λογισμοῦ δὲ ψυχῆι πρὸς τὴν ὄντως οὐσίαν. Μέσω του σώματος διά των αισθήσεων ερχόμαστε σε επαφή με τον κόσμο της γενέσεως, ενώ με την αληθινή ουσία ερχόμαστε σε επαφή μέσω της ψυχής και διά του λογισμού. – Πλάτων

Παιδείας ἀντέχου. Να αντέχεις την παιδεία. – Δελφικόν Παράγγελμα

εἰσίν οἱ Πλαντες; - Περσεφνης κνες. - Πυθαγόρειον Άκουσμα

Μηδὲν ἄγαν. Τίποτα υπερβολικό. – Δελφικόν Παράγγελμα

Θάρρει, ἔσται γάρ τι ἐκ τῆς νυκτὸς ταύτης φῶς! Έχε θάρρος, διότι μετά από αυτή την Νύκτα, θα έρθει κάποιο Φώς!Απολλώνιος ο Τυανεύς

Σοφοῖς χρ. Να συμβουλεύεσαι τους σοφούς. – Δελφικόν Παράγγελμα

Θεοὺς σέβου. Να σέβεσαι τους Θεούς. – Δελφικόν Παράγγελμα

Εὖ πάσχε ὡς θνητός. Να υπομένεις τα πράγματα ως θνητός. – Δελφικόν Παράγγελμα

Τὰ στρώματα συνταράττειν ἐξ εὐνῆς ἀναστάντας. - Πυθαγόρειον Άκουσμα

στι Θλασσα; - Κρόνου δκρυον. - Πυθαγόρειον Άκουσμα

Ζῆνα μέγαν βασιλῆα σέβου καὶ Φοῖβον ἄνακτα. Να σέβεσαι τον μέγα βασιλέα Ζήνα και τον άνακτα Φοίβο! – Αρχαίος Χρησμός

Ἐλέφαντα ἐκ μυΐας ποιεῖς. Την μύγα την κάνεις ελέφαντα (κάνεις την τρίχα τριχιά)! - Αρχαία Παροιμία

κ τν παρχόντων ε τ κάλλιστα πράττειν! Μ βάση τ πάρχοντα ν πράττεις πάντοτε τ κάλλιστα! - Αριστοτέλης

Καιρὸν προσδέχου. Να δέχεσαι ανεπιφύλακτα τον καιρό. – Δελφικόν Παράγγελμα

στι τ ν Δελφος Μαντεον; -Τετρακτς˙ περ στν ρμονα. - Πυθαγόρειον Άκουσμα

Τὸ ἐν τῇ καρδία τοῦ νήφοντος, ἐν τῇ γλώσσῃ τοῦ μεθύοντος. Αυτό που βρίσκεται στην καρδιά του νηφάλιου ανθρώπου, έρχεται στην γλώσσα του μεθυσμένου. -Αρχαία Παροιμία

Παῖς ὤν κόσμιος ἴσθι, ἡβῶν ἐγκρατής, μέσος δίκαιος, πρεσβύτης εὔλογος, τελευτῶν ἄλυπος. Όντας παιδί να είσαι κόσμιος, έφηβος εγκρατής, ώριμος δίκαιος, πρεσβύτης λογικός, και να τελειώνεις την ζωή σου χωρίς λύπη. – Δελφικόν Παράγγελμα

Μὴ τιμωμένης ἀρετῆς, κακία παρρησιάζεται. Όταν δεν τιμάται η Αρετή, η Κακία αποκτάει παρρησία. - Αρχαία Παροιμία

Γνοὺς πράττε. Να πράττεις με επίγνωση. – Δελφικόν Παράγγελμα

Φρόνησιν κτώμενος ἀνθρώπους τε τοὺς ἀξίους εἰς δύναμιν εὖ ποιῶν. Ταῦτα φίλα Θεοῖς, ἐκεῖνα δὲ ἀθέων Να αποκτήσει κανείς φρόνηση και, κατά δύναμιν, να κάνει καλό σε όσους ανθρώπους το αξίζουν. Αυτά είναι αρεστά στους Θεούς, τα άλλα ταιριάζουν στους αθέους. – Απολλώνιος ο Τυανεύς

Χαλεπὸν ἄρχεσθαι ὑπὸ χερείονος. Είναι δύσκολο πράγμα να κυβερνιέσαι από τον χειρότερο. - Δημόκριτος

Ὁμίλει πράως. Να ομιλείς με πραότητα. – Δελφικόν Παράγγελμα

Πίθηκος πίθηκος, κἂν χρύσεα σύμβολα ἔχῃ. Ο πίθηκος εξακολουθεί να είναι πίθηκος, ακόμα κι αν φοράει χρυσά σύμβολα. - Αρχαία Παροιμία

 

Διαβολὴν μίσει. Να μισείς την διαβολή. – Δελφικόν Παράγγελμα

Ὅρα τὸ μέλλον. Να οραματίζεσαι το μέλλον. – Δελφικόν Παράγγελμα

Εὐπροσήγορος γίνου. Γίνε ευπροσήγορος. – Δελφικόν Παράγγελμα

βριν χρὴ σβεννύναι μᾶλλον ἢ πυρκαϊήν. Την έπαρση πρέπει να φροντίζει κανείς να σβήνει, περισσότερο κι από μια πυρκαγιά! -Ηράκλειτος
 Ἀλλὰ τῶν μὲν θείων τὰ πολλὰ ἀπιστίῃ διαφυγγάνει μὴ γιγνώσκεσθαι. Τα πιο πολλά από τα θεϊκά πράγματα από απιστία μάς διαφεύγουν και (γι'αυτό) αδυνατούμε να τα γνωρίσουμε! – Ηράκλειτος

Γλώττης ἄρχε. Να άρχεις στην γλώσσα σου. – Δελφικόν Παράγγελμα

Ὁ χρημάτων παντελῶς ἥσσων οὐκ ἄν ποτε εἴη δίκαιος. Εκείνος που αποδεικνύεται κατώτερος από τα χρήματα, ποτέ δεν μπορεί να είναι δίκαιος. - Δημόκριτος

Δόλον φοβοῦ. Να φοβάσαι τον δόλο. – Δελφικόν Παράγγελμα

Οὐ πατρὶς δὲ ἣ μὴ οἶδεν ὃ ἔχει. Δεν είναι πατρίδα αυτή που δεν γνωρίζει αυτό που έχει! – Απολλώνιος ο Τυανεύς

Προβουλεύεσθαι κρεῖσσον πρὸ τῶν πράξεων ἢ μετανοεῖν. Είναι προτιμότερο να σκεπτόμαστε από πριν τις πράξεις μας παρά να μετανοούμε. - Δημόκριτος

Πέρας ἐπιτέλει μὴ ἀποδειλιῶν. Να περατώνεις τα πράγματα χωρίς να δειλιάζεις. – Δελφικόν Παράγγελμα

Ἅλας ἄγων καθεύδεις. Αλάτι κουβαλάς και κοιμάσαι. - Αρχαία Παροιμία

Τοῖς μὲν γὰρ Θεοῖς ἅπας ὁ βίος μακάριος, τοῖς δ’ ἀνθρώποις ἐφ’ ὅσον ὁμοίωμά τι τῆς τοιαύτης ἐνεργείας ὑπάρχει. Για τους Θεούς όλος ο βίος είναι μακάριος, για τους δε ανθρώπους, εφόσον υπάρχει σε αυτούς κάποια ομοίωση τέτοιας ενέργειας. - Αριστοτέλης

Ἄρκτου παρούσης ἴχνη ζητεῖς. Η αρκούδα είναι εδώ κι εσύ ψάχνεις για ίχνη. -Αρχαία Παροιμία

Τὸν βίον μύησιν ὄντα καὶ τελετὴν τελειοτάτην εὐθυμίας δεῖ μεστόν εἶναι καὶ γήθους. Η ζωή είναι μύηση και τέλεια τελετουργία, γι' αυτό και πρέπει να είναι γεμάτη ψυχική γαλήνη και χαρά. - Πλούταρχος

Φιλῶν ἃ μὴ δεῖ, οὐ φιλήσεις ἃ δεῖ! Αγαπώντας αυτά που δεν πρέπει, δεν θα αγαπήσεις αυτά που πρέπει! - Αρχαία Παροιμία

Μὴ κίνει κακὸν εὖ κείμενον. Μην ανακινείς κακό που βρίσκεται σε ηρεμία. -Αρχαία Παροιμία

γών, τ πν φέρων. γώνας εναι πο κινε τ πάντα! - Αρχαία Παροιμία

Ἔμπροσθεν κρημνός, ὄπισθεν λύκοι. Μπρος γκρεμός και πίσω λύκοι (μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα). - Αρχαία Παροιμία

Τριτογένεια ἡ Ἀθηνᾶ ἐκ τοῦ φρονεῖν τρία ταῦτα: Τὸ εὖ λογίζεσθαι, τὸ εὖ λέγειν, καὶ τὸ πράττειν ἃ δεῖ. Τριτογένεια ονομάζεται η Αθηνά επειδή από την φρόνηση προκύπτουν τα εξής τρία: Το να λογίζεται κανείς ορθά, το να λέει τα ορθά, και το να πράττει τα δέοντα! - Δημόκριτος

Πν τ ζητούμενον λωτν, κφεύγει δ τ’ μελούμενον. Κάθετί που ζητούμε επίμονα το κατακτούμε, μας διαφεύγει μόνον αυτό που αμελούμε. - Σοφοκλής

Ἀδικεῖ τοὺς ἀγαθοὺς φειδόμενος τῶν κακῶν. Αδικεί τους αγαθούς αυτός που λυπάται τους κακούς! - Αρχαία Παροιμία

Ἐπὶ ρώμηι μὴ καυχῶ. Μην καυχιέσαι για την δύναμή σου. – Δελφικόν Παράγγελμα

Ἀνδρὶ σοφῶι πᾶσα γῆ βατή ψυχῆς γὰρ ἀγαθῆς, πατρὶς ὁ ξύμπας κόσμος. Για τον σοφό άνθρωπο κάθε γη είναι βατή διότι για την αγαθή ψυχή πατρίδα είναι ο σύμπας κόσμος! - Δημόκριτος

Αἰτιῶ παρόντα. Να αιτιάσαι μόνον κάποιον που είναι παρών. – Δελφικόν Παράγγελμα

Οὔτε σώμασιν οὔτε χρήμασιν εὐδαιμονοῦσιν ἄνθρωποι, ἀλλ΄ ὀρθοσύνηι καὶ πολυφροσύνηι. Τους ανθρώπους δεν τους κάνουν ευδαίμονες ούτε τα σωματικά προτερήματα ούτε η κατοχή χρημάτων, αλλά η ορθή σκέψη και η επινοητικότητά τους. - Δημόκριτος

Μηδενὶ συμφορὰν ὀνειδίσηις κοινὴ γὰρ ἡ τύχη καὶ τὸ μέλλον ἀόρατον. Μην εμπαίζεις κανέναν για την συμφορά που τον βρήκε, διότι η τύχη είναι κοινή και το μέλλον αόρατο. – Ισοκράτης

γκφαλον μ σθιε. - Πυθαγόρειον Άκουσμα

Δικαίως κτῶ. Να αποκτάς με δίκαιο τρόπο. – Δελφικόν Παράγγελμα

Χρησμοὺς θαύμαζε. Να θαυμάζεις τους χρησμούς. – Δελφικόν Παράγγελμα

Θεός τε τοῖς ἀργοῦσιν οὐ παρίσταται. Ο Θεός δεν συμπαρίσταται σε αυτούς που μένουν αργοί. - Αρχαία Παροιμία

Μέτρον ἄριστον. Το μέτρο είναι άριστο. – Δελφικόν Παράγγελμα

φίλοι νέρες στε κα λκιμον τορ λεσθε, λλήλους τ' αδεσθε κατ κρατερς σμίνας! Ώ φλοι, νά είστε άνδρες καί νά έχετε άλκιμη καρδιά, καί νά νοιάζεσθε ο ένας τον άλλον στις σφοδρές μάχες! - Όμηρος

Ἄρχε σεαυτοῦ. Να κυβερνάς τον εαυτό σου. – Δελφικόν Παράγγελμα

Τιμῶν τὸ θεῖον τὴν συνείδησιν τρέφεις. Τιμώντας το θείον τρέφεις την συνείδησή σου! – Αρχαίος Χρησμός

Τὴν Ἑλληνικὴν ἀλκὴν ἀπρὀσμαχον οὖσαν, ὁσάκις τὐχοι κόσμου καὶ συντάξεως ὁμοφρονούσης καὶ νοῦν ἔχοντος ἡγεμόνος. Η Ελληνική αλκή είναι απροσμάχητη, όταν αποκτά κοσμιότητα και ομόφρονη πειθαρχία και ηγεμόνα που έχει νουν! – Πλούταρχος

Το θυμικό μέρος της Ψυχής και η σημασία της Ευθυμίας

E-mail Print PDF

ploutarchos-peri-euthymiasΜες από τα βάθη του χρόνου, ο σοφός Πλούταρχος μας παραδίδει έναν αξιόπιστο πλοηγό που αποδεικνύεται εξαιρετικά πολύτιμος για το ταξίδι μας σε μια ταραγμένη εποχή, όπως αυτή που ζούμε. Διαπιστώνουμε ότι ο άνθρωπος, στην διαδρομή των αιώνων, παρά τις αλλαγές που σημειώνονται στο εξωτερικό του περιβάλλον, εξακολουθεί να ταλανίζεται από τους ίδιους ψυχικούς παράγοντες, οι οποίοι σήμερα όχι μόνον έχουν ενταθεί, αλλά και πολλαπλασιασθεί επικίνδυνα.

Παρασυρμένος από την αλματώδη ανάπτυξη της τεχνολογίας και εστιασμένος σχεδόν αποκλειστικά στην βαρειά ύλη, ο σημερινός άνθρωπος έχει λησμονήσει τελείως την ψυχική του ανάπτυξη γι΄ αυτό και δεν κατανοεί την αιτία της κακοδαιμονίας του. Η ψυχική ανάπτυξη της πλειονότητας των ανθρώπων σήμερα σταματάει απότομα και σε πολύ μικρή ηλικία. Το σώμα αναπτύσσεται, αλλά δεν αναπτύσσεται παράλληλα και η ψυχή. Αυτό οφείλεται κυρίως στις συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί και επικρατήσει, και οι οποίες αντιστρατεύονται τον άνθρωπο στην ουσία του. Mέσα σε μια ατμόσφαιρα “χειραγώγησης” είναι φυσικό ο άνθρωπος να ασφυκτιά και να αγωνιά. Έτσι γεννιέται ξανά στους καιρούς μας η ουσιαστική ανάγκη της Φιλοσοφίας.

Η Ελληνική Φιλοσοφία, σαν ένας μαγικός κρίκος γεφυρώνει το υπάρχον χάσμα μεταξύ Θρησκείας και Επιστήμης. Μέ τον στιβαρό διαχρονικό της λόγο, μας ωθεί διαρκώς προς το ουσιώδες και μας υποδεικνύει τρόπους απεγκλωβισμού της ζωής μας από τα επουσιώδη. Και το ουσιώδες είναι η ψυχική ανάπτυξη και ενοποίηση, η αρμονία, το ευ της ψυχής, του θυμού, της διαθέσεως. Ο θυμός η θυμικόν η θυμοειδές μέρος είναι η σφαίρα εκείνη της ψυχής που περικλείει το συναίσθημα και την βούληση. Ο Έλληνας άνθρωπος είναι βαθιά συναισθηματικός. Γι΄ αυτό και συχνά υποφέρει. Αυτό σημαίνει ότι το συναίσθημά του είναι εγκλωβισμένο, αλλά τουλάχιστον είναι ακόμα ζωντανό. Αν ακολουθήσει την κατάλληλη αγωγή, θα θεραπευτεί και θα γίνει υγιές. Η ευθυμία θα επικρατήσει εντός του και το χαμόγελο, που είναι το εξωτερικό γνώρισμα της ευθυμίας, θα ανθίσει στα χείλη του. Άνθρωποι η και ολόκληροι λαοί, που μπήκαν σε αντεξελικτικους κύκλους και νέκρωσαν το συναίσθημά τους, δεν έχουν σημειώσει καμμία πρόοδο και χωρίς να το γνωρίζουν έχουν απλώς μετατραπεί σε χιμαιρικά όντα.

Ο θυμός, στην αρχαία του σημασία, δεν ταυτίζεται με ό,τι σήμερα γνωρίζουμε ως “συναίσθημα του θυμού”, αλλά αναφέρεται σε ολόκληρο το κέντρο του συναισθήματος, που αποτελεί και τον πυρήνα της υπάρξεώς μας. Με αυτή την έννοια, απεικονίζει την εν γένει διάθεσή μας και μοιάζει να είναι η απορροή αυτού που είμαστε.

Το ευ είναι μόριο του λόγου, ένα τροπικό επίρρημα, το οποίο προστιθέμενο σε μια λέξη αποδίδει το ύψιστο των δυνατοτήτων της και αναδεικνύει το άριστον της εννοίας της. Για παράδειγμα: βουλή - ευβουλία, γένος - ευγένεια, γλώσσα - ευγλωττία, έξις - ευεξία, ημέρα - ευημερία, καιρός - ευκαιρία, λαβή - ευλάβεια, λόγος - ευλογία, μένος - ευμένεια, μάρη - ευμάρεια, μορφή - ευμορφία, νόμος - ευνομία, πόρος - ευπορία, ρυθμός - ευρυθμία, σέβας - ευσέβεια, στόχος - ευστοχία, τύχη - ευτυχία, χειρ - ευχέρεια, φυή - ευφυία, θυμός - ευθυμία, κ.α.

Το ευ αποτελεί διαρκή στόχο του Φιλοσόφου ο οποίος ακονίζει την αντίληψη και την αίσθησή του μέσα στην ανισορροπία των πραγμάτων και καταστάσεων της ζωής. Αυτό αποτυπώνεται και στην αρχαία ευχετική φράση: “Το ευ νικάτω”, που σημαίνει: Ας νικήσει το καλό. Ας υπερισχύει το αγαθό!

Κατά την Πλουτάρχεια Διδασκαλία, τα μέρη της ψυχής είναι 5:

1. φυτικόν η θρεπτικόν

2. αισθητικόν

3. επιθυμητικόν

4. θυμοειδές

5. λογιστικόν

Αναλυτικότερα η διαίρεση αυτή παρουσιάζεται στο έργο “Περί του Ει του εν Δελφοίς” (κεφ. 13):

“ει την ψυχήν αυτήν κατά φύσιν διαιροις, πρώτον αυτής και αμαυρότατόν εστί το θρεπτικον δεύτερον δε το αισθητικόν ειτα το επιθυμητικον ειτ΄ επί τούτω το θυμοειδές· εις δε την του λογιστικού δύναμιν εξικομένη και τελεώσασα την φύσιν ώσπερ εν ακρω τω πέμπτω καταπέπαυται”.

 Αν διαιρέσεις την ίδια την ψυχή σύμφωνα με την φύση της, το πρώτο και σκοτεινότερο μέρος της είναι το θρεπτικόν, δεύτερο το αισθητικόν, έπειτα το επιθυμητικόν και ακολούθως το θυμοειδές· φτάνοντας όμως στην ικανότητα του λογιστικού και τελειοποιώντας την φύση, έχει σταματήσει στον ανώτερο και πέμπτο βαθμό.

Η πενταμερής διαίρεση της ψυχής είναι μια επέκταση της τριμέρειας (τριμερούς διαιρέσεως). Ο Πλάτων μας παραδίδει την διαίρεση της ψυχής σε τρία κύρια μέρη (λογιστικόν, θυμοειδές, επιθυμητικόν) και δίνει μια παραστατική εικόνα περί της φύσεως εκάστου μέρους και του τρόπου με τον οποίο συνδέονται μεταξύ τους (Φαίδρος ή Περί Kαλού, κεφ. 25 & 34).

Η ψυχή μοιάζει με ένα άρμα, συρόμενο από ένα ζεύγος πτερωτών ίππων και οδηγούμενο από έναν ηνίοχο. Το λογιστικό και κατ΄ εξοχήν ανθρώπινο μέρος εκφράζει ο ηνίοχος, ενώ τα δύο ιππόμορφα μέρη εκφράζονται από το θυμοειδές (λευκός ίππος) και το επιθυμητικόν (μαύρος ίππος). Ο πρώτος “απληκτος, κελεύσματι μόνον και λόγω ηνιοχειται” (οδηγείται χωρίς χτυπήματα, μόνον από τα κελεύσματα και τους λόγους του ηνιόχου). ενώ ο δεύτερος “μάστιγι μετά κέντρων μόγις υπείκων” (μόλις που συγκρατείται από το μαστίγιο και τα κεντρίσματα). Η αντίθεση αυτή μεταξύ των δύο “αλόγων” μερών της ψυχής γεννά το εσωτερικό δράμα της ζωής του κάθε ανθρώπου.

Ο Πλούταρχος στο έργο του “Πλατωνικά Ζητήματα” (Ζήτημα Θ΄) αποσαφηνίζει περαιτέρω το είδος της σχέσεως μεταξύ των μερών της ψυχής, λέγοντας ότι χαρακτηριστικό του θυμοειδούς η θυμικού μέρους είναι να κυβερνάται και να κυβερνά, του λογιστικού μέρους μόνο να κυβερνά, ενώ του επιθυμητικού μέρους μόνο να κυβερνάται. Έτσι, αναδεικνύεται η ενδιάμεση φύση του θυμικού και γίνεται φανερός ο λόγος για τον οποίο αποτελεί το “κλειδί” για την ενοποίηση του συνόλου της ψυχής: “τω δε θυμοειδει το αρχεσθαι και το αρχειν κατά φύσιν εστίν, υπηκόω μεν οντι του λογισμου κρατουντι δε και κολάζοντι την επιθυμίαν, όταν απειθη τω λογισμω” (η πειθαρχία και η αρχηγία ανήκουν στην φύση του θυμικού, αφού αυτό υπακούει στην λογική, ενώ εξουσιάζει και τιμωρεί την επιθυμία όταν εκείνη επαναστατεί προς την λογική).

Εξάλλου, υπερβαίνοντας κάθε περιορισμό που ενδεχομένως να δημιουργεί η δοθείσα εικόνα, ο Πλούταρχος σημειώνει καταληκτικά ότι: “τα της ψυχής μόρια δει μη τοις τόπος καταβιάζεσθαι μήδε τοις ονόμασιν, αλλά την δύναμιν και την αναλογίαν εξετάζειν” (τα μέρη της ψυχής δεν πρέπει να περιορίζονται από τις θέσεις και τα ονόματα, αλλά να εξετάζεται η δύναμις και η αναλογία τους).

Για ν΄ αποκτήσει “φώτιση” και να γίνει η ψυχή μας ένα πεντάκτινο λαμπερό άστρο, θα πρέπει να ενοποιήσει και αναπτύξει και τα 5 μέρη της:

Η ευθυμίη (ιωνικός τύπος) είναι λέξη ομηρική, και σημαίνει “καλή διάθεση, καλή καρδιά, μεγάλο θάρρος”. πρώτος έγραψε “Περί Ευθυμίης” ο Δημόκριτος ο οποίος της απέδωσε πιο συγκεκριμένη σημασία, ανάγοντάς την σε τελικό σκοπό της ζωής. Ως ευθυμία όρισε την κατάσταση εκείνη κατά την οποία η ψυχή είναι απαλλαγμένη από πάθη και βρίσκεται σε ενότητα με όλα τα μέρη της. Ως συνώνυμα της ευθυμίας χρησιμοποίησε και τους όρους ευεστώ (ευστάθεια), ειρήνη, αρμονία, συμμετρία, αταραξία, αθαυμαστία, αθαμβία. Πρόκειται για ανώτερες καταστάσεις της ψυχής που προέρχονται από αρμονικές κινήσεις των ατόμων της και συνοδεύονται από συναισθήματα χαράς, βαθιάς ικανοποίησης και εμπιστοσύνης.

Από τον Δημόκριτο και μετά, το θέμα έτυχε επεξεργασίας και από άλλους. Σημαντική είναι η συμβολή του πυθαγορείου φιλοσόφου Ιππάρχου (4ος αι. π.X.) ο οποίος έγραψε “Περί Ευθυμίας”, αλλά και του στωϊκου φιλοσόφου Παναιτίου (2ος αι. π.X.), ο οποίος είχε συγγράψει σχετική πραγματεία “Περί Ησυχίας της ψυχής”. Δημιουργήθηκε Έτσι μια παράδοση, που εμπλούτισε την προσέγγιση του θέματος. Ο Πλούταρχος βασίζεται πάνω σε αυτήν την παράδοση και την αξιοποιεί με τον καλύτερο τρόπο.

Η ευθυμία ως αρίστη κατάσταση του θυμικού κέντρου της ψυχής εξετάζεται στο παρόν έργο μέσα σε είκοσι μεστά κεφάλαια, με τρόπο ζεστό, φιλικό και άμεσο. Ο Πλούταρχος δεν “ηθικολογεί” γενικά και αόριστα· αναφέρεται σε συγκεκριμένες εκφάνσεις της καθημερινότητας. Χρησιμοποιεί με τέχνη τον πλούτο της γραπτής παράδοσης, παραθέτοντας γνώμες από έξοχους άνδρες και συγγραφείς της αρχαιότητας τις οποίες εύστοχα συσχετίζει με τις δικές του πρωτότυπες ιδέες και παρατηρήσεις.

Το σύγγραμμα αυτό επέδρασε καταλυτικά στον στοχασμό πολλών μεταγενέστερων οι οποίοι χρησιμοποίησαν στα έργα τους ακόμα και ολόκληρα μέρη.

Tην ευθυμία οφείλει κανείς να την αναζητήσει εντός του, έχει εσωτερική διάσταση, αλλά δεν μπορεί να διατηρηθεί αν αγνοήσουμε τις εξωτερικές συνθήκες, τους εξωτερικούς παράγοντες. Οι ανθρώπινες σχέσεις, τα υλικά μέσα και αποκτήματα, ο πλούτος και η έλλειψή του, τα τυχαία γεγονότα κλπ. είναι παράγοντες τους οποίους οφείλουμε να λάβουμε υπόψη μας. Αν κανείς αποδειχθεί ικανός να σταθεροποιήσει και ενοποιήσει την εξωτερική ζωή του, αυτό θα επιδράσει θετικά και στην ενοποίηση της εσωτερικής ζωής του· θα τον βοηθήσει στο να αποκτήσει εσωτερικής συνοχή και ένα είδος “εσωτερικού βάρους”.

Η ενοποίηση του ψυχισμού είναι ένα δύσκολο, αλλά ταυτόχρονα θαυμαστό έργο. Πάντα επίκαιρο και επιτακτικό σήμερα όσο ποτέ. Το παρόν σύγγραμμα είναι ένα αποτελεσματικό εργαλείο για το δύσκολο αυτό έργο και συχνά θα χρειαστεί ν ανατρέξει κανείς σε αυτό για έμπνευση και καθοδήγηση...

Γιώργος Λαθύρης

(Από την Εισαγωγή στο Περί Ευθυμίας του Πλουτάρχου).

Πλοήγηση: Άρθρα Αποσπάσματα Βιβλίων Το θυμικό μέρος της Ψυχής και η σημασία της Ευθυμίας
<>